About This Project

SPOMEN BISTA PAJI JOVANOVIĆU (1854-1957)

Postavljena 06.06.2009.
Park Paje Jovanovića, Aleksandrovo,
Autor: Maja Rakočević Cvijanov, magistar vajarstva

 

U prigradskom naselju Aleksandrovo, na Trgu Paje Jovanovića, juna 2009. godine otkrivena je bista proslavljenog slikara Paje Jovanovića, rad Maje Rakočević subotičke umetnice. Na zaista prostranom, dečjem igralištu ali i privlačnom sastajalištu meštana iz okolnih kuća, upriličen je spomen-beleg. Doduše, glava od aluminijuma na stubu usred parka, deluje neprimereno okruženju, zaista kao minijaturni znak.
Zašto baš Paja Jovanović, rođen u Vršcu, 14. juna, pre sto i pedeset godina? Da li zbog ikonostasa u pravoslavnom hramu aleksandrovačkom? To može da se nagađa.
Veza postoji! Svojedobno, slikaru čuvenom, odnela je deputacija iz Subotice dve ikone sa ikonostasa pravoslavne crkve. Vrli građani zaputiše se u Beč da velikan proceni. Uglednik umetničke scene, 1895. otvorio je tamo atelje da bi slikao „Seobu Srba 1690″. Bio je čuven! Uradio je brojne portrete kraljeva, naslikao mnogo popularnih prizora, koji su potom, kao oleografije, krasili domove decenijama. U svom bečkom ateljeu živeo je do II svetskog rata. Posle, godine 1947, iz Beograda se vratio ponovo u Beč, i preminuo 30. novembra 1957.
Paja Jovanović je ocenio! U Beču su ostale dve ikone. Ikonostas kao „bezvredan“, bio je ustupljen ubogim paorima. Uguran je zatim u njihovu, ne baš veliku crkvu, građenu 1818. godine. Delo, doskora nepoznatog autora, nastalo 1766. za crkvu u Subotici, danas je spomenik kulture u crkvi Sv. Dimitrija, zaštićeno zakonom, jer „predstavlja najviši stupanj baroknog slikarstva kod Srba“. **
Smatra se da je autor ikonostasa Jovan Popović. Učio je živopis u Kijevu, 1751 – 1754. Naslikao je ikonostas Nikolajevskog hrama u Segedinu 1761. Verovatno je posle toga bio angažovan da naslika ikonostas, koji će se skrasiti u Aleksandrovu –
g r e š k o m jedinstvenog slikara, ali ne baš vrsnog „procenitelja“. Paja Jovanović nije uočio ono što je video i zaključio dr Miodrag Kolarić, naučni savetnik Narodnog muzeja u Beogradu:
– „Rađeno je zanatski besprekorno i stilski dosledno, u formalnom i kolorističkom zanosu kakav se do tada nije sretao na ikonostasima Karlovačke mitropolije. Pojedinačne figure svetitelja izvedene su na plavoj podlozi, širokom i punom četkom, bezmalo u jednom dahu i bez naknadnog modeliranja, a senke se srećno suprotstavljaju svetlim površinama.“
Nesumnjivo, „zaslugom“ Paje Jovanovića, Aleksandrovu je pripala nadasve skupa ostavština za budućnost! Meštani, teško da bi tada – pa i sada – prikupili toliki novac!
Sticajem prilika, greškom jednih, Aleksandrovo je dobilo, početkom dvadesetog veka, neponovljiv spomenik! Poput bljeska, na kraju prve decenije narednog, „osvanuo“ je spomen–beleg u godini proslave stopedesetogodišnjice rođenja slikara, ovde daleko od Vršca, „zaslugom drugih”.

 

Tekst je latinicom upisan na plintu:
PAJA JOVANOVIĆ 1854-1957

 

Dimenzije:
glava 23 cm x 27 cm x 39 cm
postolje 38 cm x 38 cm x 8 cm
postament 51 cm x 50 cm x 137 cm

 

Iz knjige: Javni spomenici opštine Subtice II, autora Bele Durancija, Maje Rakočević Cvijanov i Vere Gabrić Počuče u Savremenoj galeriji Likovni susret Subotica

 

 

* Likovna enciklopedija Jugoslavije 1 A – J Jugoslavenski leksikografski zavod „Miroslav Krleža“,
Zagreb, 1984, str. 7 ; odrednica Aleksandrovo (dr M. Kolarić).

Foto:

Augustin Juriga i Željko Vukelić

Category
Javni spomenici